Cuộc chiến bảo vệ Thành Cổ Quảng Trị (Phần 1)

CUỘC CHIẾN BẢO VỆ THÀNH CỔ QUẢNG TRỊ
81 NGÀY ĐÊM DIỄN RA NHƯ THẾ NÀO

Đại tá Nguyễn Hải Như,
nguyên Tham mưu Trưởng
Ban chỉ huy bảo vệ Thị xã – Thành cổ Quảng Trị
năm 1972

          Thực hiện sự chỉ đạo của Bộ Quốc phòng, năm 2006 Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam đã tổ chức “Tổng kết tác chiến bảo vệ thành cổ Quảng Trị năm 1972”. Bản tổng kết này đã được xuất bản (lưu hành nội bộ).
Là một người trong cuộc, vào thời điểm đó, tôi đang là Tham mưu trưởng Trung đoàn 48- Thạch Hãn, tôi được giao nhiệm vụ là Tham mưu trưởng Ban chỉ huy Bảo vệ Thị xã – Thành cổ Quảng Trị (gọi tắt là BVTCQT) trong suốt 81 ngày đêm gắn bó chặt chẽ với mọi diễn biến của cuộc chiến đấu, với các đơn vị thuộc quyền đã trực tiếp chiến đấu, phục vụ chiến đấu.
NHỮNG NGÀY ĐẦU CHIẾN ĐẤU BẢO VỆ THÀNH CỔ QUẢNG TRỊ
Đầu tháng 5 năm 1972 tỉnh Quảng Trị hoàn toàn được giải phóng, các binh đoàn chủ lực của ta vượt sông Mỹ Chánh tiến về phía nam cùng thực hiện đợt 3 của chiến dịch nhằm giải phóng Thừa Thiên – Huế trong điều kiện vừa tiến quân vừa bổ sung, củng cố theo nhiệm vụ của từng đơn vị.
Về địch, chính quyền Mỹ – Ngụy không cam chịu mất Quảng Trị – một địa bàn chiến lược được tổ chức thành một tuyến phòng thủ kiên cố trong nhiều năm; mặt khác, thời điểm đó rất nhạy cảm khi cuộc bầu cử tổng thống Mỹ đang đến gần mà Nixơn muốn tái đắc cử nhiệm kỳ tiếp theo. Vì thế ông ta đã ra lệnh đánh phá ác liệt miền Bắc, kể cả thủ đô Hà Nội, phong tỏa các cảng biển, cảng sông; đánh phá các tuyến đường bộ, đường thủy huyết mạch nhằm ngăn chặn tiếp tế từ hậu phương miền Bắc vào chiến trường miền Nam. Đồng thời Mỹ hóa trở lại cuộc chiến tranh ở miền Nam, tập trung mọi tiềm lực chiến tranh hòng tái chiếm tỉnh Quảng Trị đã bị mất hoàn toàn. Hai quân chủng mạnh nhất của quân đội Hoa Kỳ là không quân và hải quân tiếp tuc tham chiến; thúc đẩy chính quyền Sài Gòn nhanh chóng đưa lực lượng dự bị chiến lược của quân lực Việt Nam Cộng hòa tiến hành cuộc phản công tái chiếm Quảng Trị với kế hoạch “Hành quân Lam Sơn 1972”, mục tiêu chủ yếu giai đoạn đầu tái chiếm Thị xã và Thành cổ Quảng Trị, nơi đây là thủ phủ của chính quyền ngụy ở tỉnh Quảng Trị. Kế hoạch chúng đặt ra vào ngày 10-7-1972 phải chiếm lại bằng được Quảng Trị để tạo thế mạnh khi quay lại Hội nghị Pari (dự định sẽ họp vào ngày 13-7-1972), đồng thời để củng cố sĩ khí cho quân lực Việt Nam Cộng hòa. Giai đoạn sau sẽ vượt sông Thạch Hãn tái chiếm toàn bộ tỉnh Quảng Trị trong tháng 9 năm 1972 tạo áp lực với ta trong đàm phán.
7 giờ sáng ngày 28 tháng 6 năm 1972 cuộc “hành quân Lam Sơn 72” tái chiếm Quảng Trị bắt đầu. Chúng tiến công theo 2 trục chính :
Trục đường số 1 là hướng tiến công chủ yếu do sư đoàn dù đảm nhiệm;
Trục đường 68 về phía biển là hướng tiến công phối hợp do sư đoàn lính thủy đánh bộ đảm nhiệm; cùng với 2 sư đoàn dự bị chiến lược trên còn có các liên đoàn biệt động quân, một số lực lượng khác.
Khi các lực lượng này áp sát Thị xã Quảng Trị, chúng tập trung lực lượng, binh khí kỹ thuật với mật độ cao, cường độ lớn để đánh chiếm Thị xã – Thành cổ. Tư lệnh sư đoàn dù, tướng Lê Quang Lưỡng tuyên bố với báo chí: “Ngày 03 tháng 7 chiếm lại thị xã, ngày 04 tháng 7 sẽ họp báo và chào cờ trong Thành cổ”.
Về ta, đang từ thế chủ động tiến công chuyển sang thế bị động, bất lợi trước cuộc phản công của địch. Đêm 28-6-1972, Bộ tư lệnh chiến dịch ra lệnh ngừng cuộc tiến công đợt 3 và quyết định “chuyển từ chiến dịch tiến công sang chiến dịch phản công, tiêu diệt sinh lực địch, giữ vững vùng giải phóng, đánh bại cuộc hành quân của địch và phát triển tiến công khi thời cơ có lợi”.
Nhiệm vụ giao cho các đơn vị sau :
– Sư đoàn 308 (thiếu trung đoàn 88), được tăng cường trung đoàn 66 của sư đoàn 304 và tiểu đoàn 2 độc lập, có nhiệm vụ đánh địch trên đường số 1 bắc sông Mỹ Chánh.
– Sư đoàn 304 (thiếu trung đoàn 66) được tăng cường trung đoàn 88 của sư đoàn 308 tiếp tục tiến công đich ở nam sông Mỹ Chánh.
– Sư đoàn 320b có các trung đoàn 27, trung đoàn 64 được tăng cường trung đoàn 18 của sư đoàn 325; hai tiểu đoàn địa phương 14 và 47 đánh địch ở hướng đông (gần biển) theo trục đường 68.
– Trung đoàn 48, tiểu đoàn 8 của tỉnh Quảng Trị và 3 tiểu đoàn phòng không (pháo cao xạ) có nhiệm vụ bảo vệ khu vực Thị xã Quảng Trị, La Vang, Ái Tử.
Do thời gian quá gấp, địch bắt đầu đánh phá ác liệt ngăn chặn mọi sự cơ động của ta; nhiều đơn vị không kịp cơ động tới các khu vực, vị trí quy định. Vì vậy, ngay tuần đầu tiên địch đã tiến sát và trưc tiếp tiến công lực lượng bảo vệ Thị xã – Thành cổ Quảng Trị. Ngày 03 tháng 7, lực lượng Lữ dù 2 đã tiến công vào khu vực La Vang, cách trung tâm thị xã 3 km về phía nam. Ngày 04 tháng 7, Tiểu đoàn dù 5 đã chiếm làng An Thái, Đại Nải uy hiếp trực tiếp đông nam thị xã. Ngày 05 tháng 7, tiểu đoàn 8 lính thủy đánh bộ đã chiếm thôn Trâm Lý cách thị xã 3 km về phía đông; hỏa lực bộ binh địch đã uy hiếp thị xã từ nhiều hướng.
(Còn nữa)